Mimari Sözlük

A  B  C  Ç  D  E  F  G  H  I  İ  J  K  L  M  N  O  Ö  P  R  S  Ş  T  U  Ü  V  Y  Z  


A
[Yukarı]

Abajur
1. Aydınlığı bir yere yöneltmek ve ışığın doğrudan doğruya gözlere vurmasını önlemek için kullanılan lamba siperi.
2. Kalın bir dış duvarda delik şeklinde açılmış olup daha çok ışık almak için içeriye doğru genişleyen şevli pencere.

Abara
Köy evlerinin tavanlarında iki direk arasında kalan boşluk

Absorbsiyon
Emme, Absorbe Etme

Açıklık
Yatay bir taşıyıcı yapı öğesinin dayanak noktaları arasındaki uzaklık; kiriş açıklığı; kirişin ankastre olduğu nokta ile boştaki ucu arasındaki uzaklık

Açıt üstlüğü
Bir kapı yada pencere kanadı üstünde yer alan sabit yada açılır bölüm

Ada
Çevresi yollarla sınırlanmış ve çoğu parsellerle bölünmüş arsa ile böyle bir arsayı kaplayan yapılar takımı, yapı adası

Aderans
Yapı öğelerinin, çimento yada tutkal gibi kimyasal yada mekanik bağlayıcı bir bağlayıcı ile birbirine yapışması. Yapıda ahşap parçalar tutkalla;tuğlalar, taşlar harçla; betonarme çeliği de çimento ile olan aderansı dolaysıyla betona bağlanır

Aglomera
Tanelerden ibaret bir karışımın bir bağlayıcı madde ile birleştirilmesinden meydana gelen yapı öğesi.Duvar briketi, eternit vb. bu tür öğelerdir

Agrega
Harç, beton veya asfalt gibi malzemenin ana bölümünü meydana getiren, kırmataş çakıl, kum, cüruf gibi atıl gereçler.Kum ve çakıl, daha büyük taşların kırılmasıyla da elde edilebilir.Uygun nitelik ve karışımda yüksek fırın cürufu; lav cürufu, süngertaşının ufalanmasından elde edilmiş gereçler de yerine göre agrega olarak kullanılabilir

Ahşap döşeme
Ahşap kirişler üzerine ahşap malzeme kaplanarak yapılan döşeme

Akaç
1. birikmiş suları akıtmaya yarayan boru, oluk ve benzeri araç
2.temel düzeyindeki suları toplayıp yapıların uzağına akıtan yer altı su borusu.

Akma
Bir gerece uygulanan gerilme sabit kaldığı halde şekil değiştirmenin artması

Akma dayanımı
Basınç örneğinin yapıldığı gerecin standardında belirtilmiş miktarda kalıcı bir kısalma göstermeye başladığı andaki gerilme

Akma suları
Basınç gerilmesinde bir artış olmadığı halde kısalmanın belirli bir artış gösterdiği anda gerecin basınç gerilmesi

Aks
Eksen

Akustik sıva
Ses emicilik özelliği yüksek olan sıva. Bu çeşit sıvalar genellikle su ile temasta hacimlerini arttıran alüminyum tozu ile yapılırlar

Akustik sıva
Ses emicilik özelliği yüksek olan sıva. Bu çeşit sıvalar genellikle su ile temasta hacimlerini arttıran alüminyum tozu ile

Alafranga
Frenk(Avrupalı) tarzında olan, alaturka karşıtı

Alan
Düz, açık ve geniş yer, mücavir alan, yararlı alan

Alçı
Alçı taşını özel fırınlarda ısıtıp bağlı bulunduğu kristal suyunu uçurarak ve kalan kalsiyum sülfatı toz haline getirerek elde edilen gereç.Alçı su ile karılınca katılaşma ve sertleşme özelliği olduğundan yapılarda ve heykelcilikte kullanılmaktadır

Alçı levha
Bölücü duvar, asma tavan yada sıva yerine kaplama yapmakta kullanılan,yapı alçısı ile lifli bir maddeden yapılmış, iki yüzü genellikle kağıt kaplı levha

Alın duvarı
Bir beşik çatıda damlalık aşığının yanında giden duvar parçası.Alın duvarı merteklere dik doğrultudadır

Alın duvarı
Bir beşik çatıda damlalık aşığının yanında giden duvar parçası,kalkan duvar

Alın tahtası
Bir ahşap saçakta merteklerin uçlarını birleştiren, yani saçağın alnına boydan boya yerleştirilen tahta

Alınlık
Kimi yapılarda giriş kısmının yada kapı ve pencerelerin üstünde bulunan üçgen veya yarı değirmi süsleme

Altyapı
Su, elektrik,kanalizasyon,yol gibi tesislerin topuna verilen ad

Ambar
Kum,çakıl maddeleri ölçmekte kullanılan, kenarları 75 cm olan küp biçiminde ölçek. Depo

Ana duvar
Yığma bir yapıda taşıyıcı duvar, beden duvarı

Ana kiriş
Yüklerini başka kirişlere değil de doğrudan doğruya kolonlara yada taşıyıcı duvarlara aktaran kiriş

Ana kiriş
Döşemelerden veya ikincil kirişlerden aldığı yükleri başka kirişlere değil de doğrudan doğruya kolonlara yada taşıyıcı duvarlara aktaran kiriş

Ankastre
Bir yuvanın içine yerleştirilmiş, gömülmüş anlamında olup ankastre basamak, ankastre kiriş, ankastre mesnet, ankastre tesisat gibi terimlerde geçer; gömme

Ankastre basamak
Ucu duvara gömülmüş olan ve duvar tarafından taşınan merdiven basamağı

Ankastre mesnet
Taşıdığı strüktür öğesinin her çeşit hareketini önleyen mesnet

Ankor
Bir saçak silmesini yada bir çıkmayı destekleyen bir çeşit konsol.

Ankraj
Bir yapı öğesini kagir bir bölüme kenetleme tutturma işi, demirleme

Anpatman
Papuç sömel.

Antre
Bir binanın veya apartman dairesinin ilk girilen bölümü, giriş

Apartman
Her katında bir yada daha çok daire bulunan çok katlı konut yapısı,apartman binası

Apartman dairesi
Bir bina içinde birkaç oda ile mutfak, banyo ve heladan meydana gelen, bir kişi veya bir ailenin otura bileceği büyüklükte daire

Aplikasyon
Bir yapının temel durumunu arsa üzerinde belirleme işi, projeye göre yapı temelini arazi üzerinde oturacağı alanı belirleme

Ara aşığı
Mahya aşığı ile damlalık aşığı arasında kalan aşıklardan her biri

Ara kat
Bir binada genellikle zemin katı ile birinci kat arsına yapılan çoğu basık tavanlı,altı kapalı yarım kat

Ara sahanlık
Bir merdivenin iki kolu arasında yer alan sahanlık

Aratsak
Yapıların üstüne gelen süslü saçak,tavan

Ardiye
Ticaret eşyasını saklamaya yarayan depo

Asansör
İnsanları veya yükleri yüksek yerlere dikine veya eğik raylar arasında çıkarıp indiren makineli kabin

Asansör çukuru
Bir asansör kuyusunun dibinde güvenlik düzeni için bırakılan boşluk

Asansör yuvası
Asansörün ve karşı ağırlığın, içinde inip çıktıkları boşluk

Askıya almak
Bir binada dengeyi tehlikeye koyacak şekilde onarım yapılırken o binayı dikme ve payandalarla desteklemek

Asma baca
Duvarları yere kadar inmeyerek tavandan başlayan baca

Asma kat
Bir binada, genellikle zemin katı ile birinci kat arsında yapılan çoğu basık tavanlı, altında mekanın devam ettiği yarım kat

Asma Makas
Üzerine gelen yükleri dikmeler yerine yanlamalar aracılığıyla mesnetlere aktaran makas

Asma oluk
Saçak kenarına çıkıntılı olarak,oluk bağası adı verilen özel lamalarla asılan oluk,asma dere

Asma tavan
Mevcut bir tavanın altına daha iyi bir görünüş vermek amacıyla buna asılarak yapılan ikinci bir tavan

Asmolen
Betonarme dişli döşemede dolgu için kullanılan pişmiş topraktan, gaz betondan yada cürüf ve beton karışımından yapılmış blok, döşeme dolgu bloğu

Asmolen döşeme
Araları dolgu dişli döşeme

Asmolen döşeme
Araları asmolen dolgulu dişli döşeme

Aşık
Çatılarda mertekler veya örtüyü taşıyan yatay ağaçlardan her biri

Aşınma
Rüzgarın veya akan suların etkisi ile yeryüzünde meydana gelen yitimi

Atkı
Kapı ve pencerelerin üstüne yerleştirilen ağaç,taş veya beton kiriş, üst eşik lento

Atkı açıklığı
İki ana kiriş arasındaki kirişleme açıklığı

Avan proje
Gerçekleştirilecek bir yapı konusundaki ilk düşünceleri plan, kesit ve görünüşlerle belirtildiği öneri projesi; önproje. Avan proje aynı konunun ayrı birkaç çözümünü göstermek üzere birden çok proje halinde de düzenlenebilir

B
[Yukarı]

Baba
1.Ahşap asma çatı makasında aşıktan gelen yükü yanlamalara aktaran, gergin (alt başlığın) asıldığı bir çeşit dikme,asma baba.
2. Merdiven tırabzanlarının baş ve sonuna, yani sahanlık kenarlarına konulan çoğu torna işi süslü ayak

Baca
Dumanı veya kirli havayı çekip dışarıya vermeye yarayan maden veya kagir kanal

Baca külahı
Yağmur ve rüzgarın girmesini önlemek üzere bacanın üstünü örten bir çeşit saçak

Baca şevliği
Fabrika bacası gibi yüksek bacalarda, sağlamlık sağlamak amacıyla aşağıdan yukarıya doğru verilen ve bacanın dış görünüşünü gittikçe daraltan eğim

Bağ kirişi
Düşey yüklemeye karşı çalışmayıp çekmeye çalışan ve elamanları konstrüktif olarak bağlayan betonarme kiriş. Bağ kirişi uzun nervürlü döşemelerde ve temellerde olur. Temellerde kullanılan bağ kirişlerine deprem (yada zelzele) kirişi adı da verilir

Bağdadi
Ağaç direkler üzerine çakılmış çıtalara veya kamışlara sıva vurularak yapılan (duvar veya tavan).

Bağın
1. İksa
2. Bitişik düzendeki iki yapının arasında yeni bir yapının yapılırken, var olan yapıların zarara uğramamaları için karşılıklı duvarları arsına yatay olarak uzatılıp sıkıştırılan ağaç dayaklarla kurulan düzen.

Bağlama Çeliği
Hendek ve temel çukurlarında iki yandaki toprağı tutan veya bir onarım işinde kapı ve pencere ayaklarının yıkılmasını önlemek üzere bunların arasına yatay olarak uzatılan ağaç

Bağlama demiri
Kagir yapılarda ayrılmayı önlemekte kullanılan çeşitli şekillerde demir,kenet.

Bağlayıcı
Çimento,kireç,alçı gibi su ile karıştırıldığında plastik bir hamur veren bir süre sonra katılaşan, daha sonrada sertleşen ve bu özelliğinden dolayı taş ve kumu bağlamakta kullanılan madde

Bakkal tavanı
Döşeme kirişlerinin alttan görünecek şekilde açıkta bırakıldığı ahşap tavan türü. Bu tür tavanlar farelerin barınmasına elvermedikleri ve bu nedenle eskiden bakkal dükkanlarında çok kullanıldıkları için bu adı almışlardır

Balansman
Merdiven dengeleme

Balar
Çatı kirişi olarak kullanılan ve kiremit in altına yerleştirilen ince tahta

Balkon
Bir binanın üst katlarından dışarıya doğru çıkmış, önü ve yanları korkulukla çevrili yer

Banyo teknesi
İçine yatılarak veya oturarak yıkanılan emaye döküm, emaye çelik saç, plastik yada kalın fayanstan yapılmış tekne

Barbakan
Arkadaki topraktan gelen suyu atmak üzere istinat duvarlarına yerleştirilen borulardan her birine denir

Barbata
Kale ve istihkam duvarlarının üzerlerine mazgallı korkuluk duvarları, parapet

Basamak
Merdivene adım attıkça basılan ve art arda gelen birbirinden yüksek düzeylerden her biri

Basamak aynası
İki basamak arasında kalan düşey bölüm,rıht

Basamak genişliği
Bir basamağın, çıkış çizgisi üzerindeki genişliği; iki rıht arasında kalan yatay uzunluk

Baştaban
Saçaklık bölümünü taşıyan ve sütün başlıkları üzerine oturarak sütunları birbirine bağlayan taş bloklardan ibaret bölüm

Batardo
Su geçen bir yerde yapı kurulurken suyu tutmak için kazıklarla yapılan eğreti set,su tutmalık

Beden duvarı
Yığma bir yapıda taşıyıcı duvar

Belverme
Bir kiriş veya döşemenin ortasının sarkması, sehim yapma

Beşik çatı
Beşik örtüsü biçiminde olan, yani yatay bir mahya ile, iki yana doğru düşen iki yüzeyden oluşan çatı

Beşik Mansart
İki yüzünde de değişil eğimli ikişer dam yüzeyi bulunan beşik çatı

Beton
Çimento, kum ve çakıl yada kırma taşın uygun miktarda su ile karıştırılmasıyla elde edilen ve özelliklerini çimentonun hidratasyonu ile kazana karışım. Beton başlangıçta plastiktir, sonra katılaşıp sertleşerek taş benzeri bir kitle görünüşü alır

Beton çeliği
Betonarme donatı olarak kullanılan çoğu daire kesitli çubuk halindeki çelik, betonarme demiri

Betonarme
Eğilme ve çekme kuvvetlerine dayanması için içine uygun şekilde çelik donatı yerleştirilmiş beton. Birbirine iyice bağlanan bu iki malzemenin dış kuvvetlere karşı ortak çalışmaları sağlanmış olur. Beton basınca çelik çekmeye çalışır

Betonarme hasırı
Betonarme döşeme veya perdelerle donatıyı meydana getiren beton çeliğinden yapılmış hasır

Betonarme perde
Bir iskeletli yapıda düşey ve yatay yükleri taşıyan betonarme duvar

Bırakma diş
Bir duvar örülürken, uç tarafında, sonradan eklenecek duvar taşlarının veya tuğlalarının eklenebilmesi için bırakılan dişlerden her biri

Bırakma kiriş
Bir ahşap çatı makasında alt başlığı meydana getirip makas uçlarının açılmasını önleyen ağaç gergi

Bırakma kirişi
Bir ahşap çatı makasında alt başlığı meydana getirip makas uçlarının açılmasını önleyen ağaç gergi

Bide
Klozetin yanına yerleştirilen, oturularak taharetlenmekte kullanılan fıskiyeli tekne

Bina
İçinde yaşamak veya çeşitli eylem ve işlevleri gerçekleştirmek üzere kurulan yapı; ev,okul,türbe bir binadır, köprü ise yapıdır. Her bina bir yapıdır,her yapı bina değildir

Bina alanı
İmar yönetmeliğine göre aydınlık ve çıkmalar dışta tutulmak üzere binanın arsa zemininde kapladığı alan

Bina yüksekliği
İmar yönetmeliğine göre binanın arsada kot aldığı noktadan saçak düzeyine kadar olan yükseklik

Bitişik bina
İki yanda komşu parsellerdeki binalara bitişik olan bina

Blok
Çok parçalı bir yapının bölümlerinden her biri

Blok apartman
Büyük bir blok halinde kurulmuş apartman

Blok başı
Bir yanı komşu parseldeki binaya bitişik olan

Blok tuğla
Normal tuğlanın 4-8 katı büyüklüğünde boşluklu tuğla

Blokaj
Grobeton dökülmeden önce, yaklaşık 15 cm yüksekliğindeki taşların yere, tabanları üzerinde dengeli duracak şekilde dik olarak yerleştirilmeleri ve araları yine taşla kamalandıktan sonra tokmaklanmalarıyla yapılan taş döşek

Bloklu döşeme
Asmolen veya reks blokları ile yapılan döşeme

Bodrum
Bir binanın, yol düzeyinden aşağıda kalan katı

Bordür
Yapıda bir gerecin çevresini tümüyle yada kısmen kuşatan, aynı yada başka gereçten yapılmış bölüm; karo mozaikleri kuşatan mozaik bordür

Bosaj
Bir duvar yüzündeki taşların çeşitli şekillerde pürüzlü ve çıkıntılı olarak bırakılması

Boyunduruk
1. Ahşap veya çelik yapıda iki dikme arasına yatay olarak konulan ve böylece dikmelerin açılmasını yada yaklaşmasını önleyen ahşap yada çelik atkı.
2. Bir ahşap döşemenin kirişlerini birbirine bağlamak üzere aralarına yerleştirilen küçük kiriş parçalarından her biri.

Böğür
Yapının bir bölümünü ana yapıya bağlayan kemer.

Bölme
Taşıyıcı olmayan, çoğu hafif gereçli, az kalın duvar

Briket
Kömür dışığı veya kum-çakıl ile çimentodan yapılan harcın kalıplarda sıkıştırılması sonucunda elde edilen bir çeşit boşluklu blok

burak
aerer

Büzülme
Bir cismin, yapısı değişmek sizin hacimce küçülmesi; bir basınç gerilmesi uygulanmadığı halde, hidratasyon ve kuruma nedeniyle betonun boyutlarında zamanla oluşan küçülme,rötre

C
[Yukarı]

Cam kiremit
Işık geçiren çatı örtüsü yapmakta kullanılan, camın preslenmesiyle elde edilen bir tür kiremit

Cephe
Bina yüzüne dik doğrultuda sonsuzdan bakılan görünüş

Cumba
Eski Türk evlerinde zemin katının üzerindeki katlarda dışa taşan, çoğu kafesli oda bölümü

Cüruf
Maden veya kömür posası,dışık

Ç
[Yukarı]

Çakıl
Irmak ve deniz kıyılarında, suyun çalkalanıp yuvarlaştırıldığı ufak taş. Yapıda kullanılacak çakıl silisli olmamalı ve içinde toprak,kil ve örgensel parçalar bulunmamalıdır

Çap
Bir bina yada arsanın boyutlarını ve sınırlarını gösteren plan. Genellikle kadastro paftasından çıkarılır

Çapraz bağlama
Çatılarda rüzgar yükünü karşılamak ve rijitliği korumak üzere, iki makas arasına dikmeleri birbirine bağlayacak şekilde atılan çapraz ağaç çiftti; rüzgar bağlaması

Çatı
1. Birbirine çakılmış, çakılmış şeylerin topu.
2. Yapıların üstünü akıntılı bir tarzda örtecek malzemeyi taşımak üzere yapılan çoğu ahşap yada maden iskelet

Çatı katı
Binalarda çatı ile son normal kat arsında cepheden geri çekilerek yapılan kat,çekme kat, teras katı

Çatı örtüsü
Çatının üstüne gelen ve yapıyı yağmur, kar, rüzgar ve güneş ışınları gibi etkenlerden korumak üzere, bu işlere elverişli gereçlerle yapılmış tabaka

Çekme
Çekilen bir cisimde meydana gelen zorlama; bir cismi koparmaya çalışan kuvvet veya gerilme. Beton basınca çelik çekmeye çalışır.

Çekme kat
Bir binanın son katı üzerine yapılan, cepheden geriye çekilmiş kat, teras katı

Çıkma
Bir binanın üst katlarında dışarıya doğru çıkan doğru taşan bölüm

Çiğ tuğla
Kili güneşte kurutularak yapılmış tuğla

Çimento
Killi kalkeri özel fırınlarda pişirip çok ince öğütmekte elde edilen, su ile karıştırıldığında katılaşıp sertleşen, harç ve beton yapımında kullanılan kül renginde toz, bağlayıcı gereç

Çini
Duvarları kaplayıp daha iyi bir görünüş vermek veya nemden korumak için kullanılan, bir yüzü sırlı, öteki yüzü gözenekli pişmiş toprak karo

Çiroz
Uzun kolonlara ve betonarme perdelere konulan, uçları ters yönde kıvrılmış ek donatı

Çöp bacası
Binalarda üst katlardan atılan çöpleri zemin katı veya bodrumdaki çöp katlarına götüren boru

Çörten
Damlaların yağmur ve kar sularını bina duvarlarından uzağa akıtmak için ahşap yapılarda tahtadan, kagir yapılarda taş veya betondan yapılan, dışarı doğru uzanmış oluk

D
[Yukarı]

Dağıtma demiri
Tek doğrultulu betonarme döşemelerde (hurdilerde), çalışma doğrultusuna dik olarak yerleştirilen donatı

Daire
Büyük bir binanın, özellikle bir apartman binasının bölümlerinden her biri

Dal
Büyük kenarın küçük kenarına oranı 2’ den küçük olan betonarme plak döşeme, iki doğrultulu döşeme

Damlalık
Yağmur suyunu düşey bir yapı elamanının yüzeyini yalamayacak şekilde ileri dökmek için yapılan ve boydan boya devam eden çıkıntı

Davlumbaz
Ocakların üzerine maden,cam,beton vb. malzeme ile yapılan, duman ve kokuları toplayarak bacaya sevk eden eteklik

Deformasyon
Bir cismin yada strüktürün biçiminin bozulması

Denizlik
Pencere doğramasının altında içte ve dışta yapılarak suların duvar içerisine sızmasını veya duvar yüzeyinde süzülmesini önleyen öğe

Derz
İki yapı gereci, elemanı yada yapının iki bölüğü arasında kalan veya bırakılan aralık

Detay
Bir yapının her noktasının yapısal düzeni, ayrıntı

Devremülk
Yılın yalnızca belli dönemlerinde yararlanmak koşuluyla edinilmiş ortak mülk

Dikme
Çatılarda dikine konulan ve üzerlerine aşıkların çakıldığı çoğu kare kesiti ağaçlardan her biri

Donatı
Genelde, bir malzemeyle birlikte kullanılarak çekme yada eğilme gerilmelerini karşılamak, iç gerilmeleri ve deformasyonları dağıtarak çatlamaları engellemek ve kırılma durumunda parçalanmasını önlemek

Dozaj
Bir bileşiğe veya bir karışıma girecek madde miktarlarının belirtilmesi

Döşeme
Yapılarda katları ayıran ve üzerinde yürünen kısım

Döşeme kaplaması
Döşemenin üzerine,daha uygun kullanış sağlayan bir gereçle yapılan kaplama

Dublaj duvarı
Bir duvar sisteminde daha iyi bir görünüş yada ısı yalıtımı sağlamak üzere yapılan ikincil duvar

Duvar
Yapılarda taş, tuğla,briket, kerpiç ve benzerleri gereçlerle yapılan düşey bölme öğesi

Düpleks apartman
Bir iç merdivenle birbirine bağlanan iki düzeyli daireden meydana gelmiş apartman

E
[Yukarı]

Ekleme dişi
Bir duvara eklenecek ikinci bir duvarın, sağlam bağlanmasını sağlamak için taş ve tuğla dişlerden her biri

Eliböğründe
Eski ahşap evlerde çıkmaların altına aralıklı olarak konulan eğrisel ahşap göğüslemelerden her biri

Emme kuvveti
Çatıyı kaldırmaya yönelen kuvvet

Emniyet gerilmesi
Bir gerecin yada yapı öğesinin güvenlikle karşılayabileceği en yüksek gerilme; bir cismin 1 cm2 sinin gerilme dolaysıyla taşıya bileceği en büyük kuvvet

Esneklik
Bir cismin, üzerindeki yükün kaldırılmasıyla ilk durumuna dönmesi özelliği; esnek olma hali, elastiklik

Etek
Baca ve parapet kenarında çoğu alüminyum, çinko yada bakırdan yapılan ve suların çatı ve duvar içine sızmasını önleyen bölüm

Etken açıklık
Bir strüktür öğesinin mesnetlerinin eksenden eksene uzaklığı

Etriye
Betonarme kolon ve kirişlerde boydan boya giden demirleri saran enine donatı

Eviye
Mutfak, laboratuar ve benzeri yerlerde genellikle içinde bulaşık yıkanan ve musluktan akan suyu toplayarak pis su kanalına gönderen tekne

F
[Yukarı]

Fabrika tuğlası
Kil, killi toprak ve balçığın ayrı ayrı yada gerektiğinde su, kum,tuğla ve kiremit tozu kül vb ile karıştırılarak makinelerde biçimlendirilmesinden sonra fırında pişirilmesiyle elde edilen tuğla

Falez
Yalılar

Fay
Ayrı zamanlarda oluşmuş katmanların kayarak yan yana gelmesine yol açan yer çatlağı

Fayans
Kil, kaolin kuvars feldispat, kalker gibi seramik hammaddelerinin çeşitli oranlardaki karışımının özel kalıplarda sıkıştırılarak biçimlendirilmesinden sonra 900 santigratın üstünde bir sıcaklıkta pişirilmesiyle elde edilen bir yüzü sırlı, öteki yüzü gözenekli yapı gereci

Fikir projesi
Avan projeden önce, mimarın verilen konu üzerinde ilk düşüncelerini ortaya koyduğu tasar

Filiz
Betonarmede, ileride yapılacak eklemeler için beton dökümü sırasında dışta bırakılan demir uçlarına verilen ad

Firkete
U harfi şeklinde bükülmüş çoğu 12 metre boyunda beton çeliği

Fizibilite
Yapılma ve tamamlama kudreti, yapılabilirlik

Flanş
(Demir profili hakkında) Başlık

Foraj
Kuyu açmak yada kazık temel yapmak üzere burgu ile yeri delme

Fosseptik
Kanalizasyon bulunmayan yerlerde pis suları içinde toplamak üzere yapılan sızdırmaz çukur

Fret
Yuvarlak veya çokgen kesitli bir betonarme kolonda düşey demirleri, kapalı halka veya dairesel spiral şeklinde saran ve etriye yerine kullanılan enine donatı. Fret, boyuna donatının burkulmasına ve göbek betonunun yanlara doğru açılmasına engel olur

Fuga demiri
Derz yapılırken harcı sıkıştırmakta kullanılan alet

Furuş
Saçakların, çıkmaların altına yalnızca süsleme amacıyla konulan küçük destek yada oymalı süsler

G
[Yukarı]

Gabari
Yapılacak bir binanın belediyece ön görülen azami yüksekliği

Gazbeton
İncede ve silisli bir agrega ve inorganik bir bağlayıcı madde (kireç veya çimento) ile hazırlanan karışımın, gözenek oluşturucu bir madde katılarak hafifletilmesi yoluyla elde edilen hafif beton

Gemi merdiveni
Rıht yüksekliği fazla, basamak genişliği az, metal yada ahşap dik merdiven

Genleşme
Isı etkisiyle bir cismin, yapısı değişmeksizin hacimce büyümesi.Genel olarak yapı elemanlarında gece gündüz, yaz kış sıcaklık farklılıklarından dolayı genleşme meydana gelir.Hareketlerin nitelikleri, tasarlama ve uygulamada gereğince göz önünde tutulmazsa yapıda önemli arızalara yol açar

Genleşme derzi
Betonarme, çelik ve kagir yapılarda yapı öğelerinin genleşme kısalma yada oturmalarından dolayı strüktürde doğabilecek hasarları önlemek için boydan boya bırakılan aralık, dilatasyon derzi

Gergi
Açılmaya çalışılan iki yapı öğesini bağlayarak bunların açılmasını önleyen ahşap yada çelik çekme çubuğu

Giydirme cephe
Çok katlı bir yapıda, döşemelerin önünden geçerek devam eden, bunlara veya kolonlara asılan, taşıyıcı olmayan, çoğu bol camlı dış kabuk

Gizli oluk
Cephede görülmemesi için çatıda bir korkuluk duvarı arkasına gizlenmiş oluk,gizli dere

Göğüsleme
Bir aşığın veya ahşap kirişin yükünü alıp bir düşey taşıyıcıya ileten eğik basınç çubuğu.Çatıda göğüslemeler aşık açıklıklarını azalttıkları gibi çatının uzunluğu doğrultusunda rijitliği de sağlarlar

Görünüş
Bir yapının tümünün yada bir parçasının düşey bir düzleme perspektifsiz olarak düşürülmüş çizilen şekli

Granit
Kuvars, feldispat ve mikadan oluşan, türlü renkte, çok sert bir taş.Granit, temellerde, köprü mesnetlerinde, kırma taş olarak beton yapımında parke taşlarında ve levha halinde döşeme ve duvar kaplamalarında kullanılır

Granülometri
Beton veya harçta taneli gereçlerin boyut bakımından bileşimi, granülometrik bileşim.Granülometrik bileşimin saptanmasıyla, boyutları çeşitli sınırlar arasında bulunan tanelerin karışımın içinde hangi miktarlarda bulunduğu anlaşılır

Grobeton
Düşük dozlu demirsiz beton, kaba beton

Guse
Kimi betonarme kirişlerin kolonla birleştikleri köşelerde yapılan üçgen destek

H
[Yukarı]

Harç
Yapıda tuğla yada taşları birbirine bağlamak ve kagir duvar ve tavanları sıvamak için kullanılan, kum, kireç, çimentoyu suyla kararak yapılan hamur

Harç tabancası
Betonu basınçla püskürterek uygulamakta kullanılan tabanca

Hareketli mesnet
Kayıcı mesnet

Harita
Yeryüzünün veya bir parçasının belli bir orana göre küçültülerek düzlem üzerine çizilen planı

Harman tuğlası
Kil, killi toprak ve balçığın ayrı ayrı yada gerektiğinde su, kum,tuğla ve kiremit tozu kül vb ile karıştırılarak makinelerde biçimlendirilmesinden sahra fırınında pişirilmesiyle elde edilen tuğla

Harpuşta
Dış etkilere açık duvarların üstünü örterek yağmur ve kar sularını yanlara akıtan eğik veya yuvarlak bölüm

Hatıl
Yığma veya hımış yapıda, ağırlığı yatay olarak dağıtmak ve duvarların düşey doğrultudaki çatlamalarını önlemek üzere duvarın içine yatay olarak boydan boya uzatılan ahşap, tuğla yada beton bağlama öğesi

Hava bacası
Doğrudan havalandırılamayan bir hacme gerekli havayı sağlamak üzere yapılan ve çatının üstene değin yükselen doğal çekişli baca.Hava bacaları çoğunlukla kazan dairelerinin, banyo ve helaların havalandırılmasında kullanılır

Hazır beton
Bir beton santralinde üretilerek transmikserle yapı yerine getirilen taze beton

Hazne
Oluk ile yağmur borusunun arasına yerleştirilen ve bir çeşit huni görevi yapan çinko tekne, sandık

Helik
Duvar örülürken büyük taşların arsına yerleştirilen küçük taşlar

Hımış
Dikme ve payandalardan meydana gelen ahşap çatkı arasına kerpiç yada tuğla doldurularak yapılan yapı.Bu çeşit yapıların duvarları içten ve dıştan topraklı veya kireçli sıvayla sıvanır, üstleri ise düz dam yada çatıyla örülür

Hidratasyon
Sönmemiş kirecin hidratasyonu sonucunda sönmüş kireç elde edilir.Çimentonun su karşısında yaptığı kimyasal reaksiyonda bir hidratasyon olayıdır.Çimentonun hidratasyon yapabilmesi için çok ince öğütülmüş olması (20 mikron) gerekir

Hidrofor
Depodaki suyu basınçlı olarak borularla musluklara gönderen alet

Hol
Bir orta çağ evinde oturanların birlikte yaşadıkları, yiyip içtikleri, yattıkları ortak oda

Hurdi
Tek doğrultulu betonarme döşeme

I
[Yukarı]

Iskarpa
Bir hendeğin duvarında yada bir kale duvarının eteğinde yapılan eğiklik.

Iskarpela
Tahtada zıvana deliği açmakta, kilit ve menteşe yerlerini oymakta kullanılan keskin çelik uçlu, tornavidayı andırır kalem

Islak hacim
Bir binada mutfak,banyo,tuvalet gibi içinde su bulunan hacim, yaş hacim

Izgara
Maden yada ahşap çubukları aralıklı sıralamakla meydana getirilen parmaklık veya kafes

Izgara temel
Çürük zeminli yerlerde kolon sıralarını iki doğrultuda bağlamak üzere oturtulmuş, planda bir ızgara şeklinde düzenlenmiş temel

İ
[Yukarı]

İhata duvarı
Taşıyıcı olmayıp yalnızca bir yeri kuşatmak için yapılan bahçe duvarı

İksa
Bir hendek veya temel çukuru kazılırken yandaki toprakları tutturmak için, yere yan yana çakılan ve kavramalarla birbirine tutturulan kalın tahtalarla kurulan düzen

İmar
Şehirleri belli bir düzen içerisinde düzenleme

İmar durumu
Bir arsanın imar planına ve imar yönetmeliğine göre nasıl kullanılabileceğini bildiren ve belediyece düzenlenerek isteği üzerine arsa sahibine verilen belge

İmar kanunu
Türkiye’de yerleşme yerleri ile bu yerdeki yapılaşmaların plan,fen,sağlık ve çevre koşullarına uygun oluşumunu sağlamak amacıyla düzenlenmiş olan 3194 sayılı yasa

İmar sınırı
Nazım planı bulunan yerlerde nazım plan sınırları; bulunmayan yerlerde belediye sınırları

İmar yönetmeliği
İmar yasasının tamamlayıcısı olarak hazırlanıp kentin belediye meclisince onaylandıktan sonra yürürlüğe giren yapı düzeni yönetmeliği

İnce çakıl
15 mm çapında delikleri bulunan elekten geçip 7mm’ lik deliklerden geçmeyen çakıl

İnşa
Yapma,bina etme,kurma

İnşaat alanı
Bodrum ve çatı katları dahil, iskanı mümkün olan bütün katların, ışıklıklar çıktıktan sonraki alanlarının toplamı

İri çakıl
70 mm çapında delikleri bulunan elekten geçmeyip 30 mm’ lik delikten geçmeyen çakıl

İskan
Yurtlandırma, yerleştirme

İskan sınırı
İmar sınırı içerisinde yapı yapma izni verilen bölgeler ile izin verilmeyen bölgeleri ayıran sınır

İskele
Yapıların dışında keresteden yada madensel borulardan kurulup çalışmak için üstüne çıkılan, sabit ayaklı, taşınabilir veya asma çatkı

İskelet
Kolon-Kiriş sistemindeki bir yapının taşıyıcı öğelerinin bütünü

İskeletli yapı
Betonarme döşemeli, çelik veya betonarme kiriş veya kolonlu yapı; karkaslı yapı

İstikamet rölevesi
Belediyece verilen, plandaki yapılaşma doğrultusunu gösterir

İstinat
Dayanma, yaslanma

İstinat duvarı
Yüksek bir setin kenarına toprağı tutturmak üzere örülen duvar, dayanma duvarı

İzolasyon
Yalıtma, tecerrüt, tecrit

J
[Yukarı]

Jakuzi
Su masajı teknesi yada havuzu

K
[Yukarı]

Kaba yapı
Küçük ayrıntıları çok olmadığı için yapımı aşırı özen gerektirmeyen

Kadastro
Her çeşit arazi ve mülklerin yerini,alanını,sınırlarını ve değerlerini belirtip plana bağlama işi

Kademhane
Ev dışında yapılmış hela

Kafes kiriş
Açıklık büyüdükçe kirişlerin yüksekliği artar; buna karşılık kirişin içini yer yer boşaltmak mümkündür. Boşaltma sonucunda kiriş, çekme ve basınç çubuklarından ibaret hale gelebilir. Böyle basınç ve çekme çubuklarından yapıla kirişlere kafes kiriş denir

Kagir
Taş ve tuğladan yapılmış olan

Kalıp
Plastik bir maddeye (örneğin betona) belirli bir biçim vermek ve priz süresince tutmak için kullanılan ve o biçimi negatif olarak taşıyan araç

Kalıp planı
Betonarme projesinde döşeme demirlerini,kirişleri ve kolonları gösteren plan

Kalkan duvar
Beşik çatı ile örtülü bir yapının mahyaya dik gelen duvarındaki üçgen bölüm

Kalkan duvarı
Bir beşik çatıda aşıklara dik doğrultudaki üçgen dış duvar

Kalker
Kimyasal bileşimi CaCO3 olan kalker genellikle kil ve silisle birlikte bulunur

Kameriye
Bahçelerde küçük köşk şeklinde yapılan ve üstü yeşilliklerle sarılan çardak

Kaplama
Bir şeyin dışına, daha iyi bir görünüş kazandırma veya koruma ereğiyle geçirilen başka maddeden kat

Kargalık
Bir alın duvarında mertekler arsında kalan boşluklara yada duvar parçalarına verilen ad

Karkas
Kolon-Kiriş sistemindeki bir strüktürün taşıyıcı öğelerinin topuna verilen ad

Karkaslı yapı
İskeletli yapı; çelik karkaslı yapı, betonarme karkaslı yapı

Karo
Dört köşe kaplama gereci. Karolar çokluk pişmiş toprak, beton,taş,plastik gibi gereçlerle yapılırlar

Karo fayans
Banyo,mutfak,hela gibi ıslak hacimlerle duvar kaplama gereci olarak kullanılan, kare veya dikdörtgen yüzeyli fayans karo

Kartonpiyer
Yapıları kabartmalarla bezemek için, çoğunlukla duvar ve tavan ara kesitleri ile tavan göbeklerinde kullanılan sertleştirilmiş mukavva veya kıtıklı alçı

Kaset döşeme
Her iki doğrultudaki nervürleri yük taşıyacak şekilde ve aynı kesitte olan dişli döşeme

Kasnak kirişi
Ahşap döşemelerde veya çatılarda bacanın geçmesi için bırakılacak boşluğu meydana getirmek üzere kirişler veya mertekler arsına, bunlara dik doğrultuda çivilenen ağaç

Kat
Binada iki döşeme arasında kalan boşluk

Kat sahanlığı
Kat düzeyindeki sahanlık

Kat yüksekliği
Döşeme üstünden bir üst katın döşeme üstüne olan uzaklık

Katalizör
Bir kimyasal reaksiyonun hızını artıran, ancak reaksiyona edimli olarak katılmayan madde

Kayma dayanımı
Bir kesitin güvenlikle karşılayabileceği en büyük kayma gerilmesi

Kayma gerilmesi
Kesme kuvveti ve/veya burulma momentinin oluşturduğu gerilmeler

Kayma kuvveti
Kayma gerilmesini meydana getiren kuvvet

Kazık
Bazı noktaları belirlemek amacıyla toprağa çakılmak üzere hazırlanmış,sivri uçlu kare veya daire kesitli çubuk

Keçi ayağı
Toprağı sıkıştırma işlerinde motor gücü ile çekilerek kullanılan, bir tamburun çevresine tutturulmuş keçi ayağını andırır çıkıntılardan meydana gelen araç

Kemer
İki sütün veya iki ayak arsındaki bir açmanın üstünü örtmek için uçları bu sütün veya ayaklara oturmak üzere yay şeklinde yapılan ahşap,maden yada kagir yapı parçası

Kenet taşı
Kemer taşlarını kilitlemek üzere kemerin en üst bölümüne yerleştirilen konsol şeklinde çıkıntılı kilit taşı

Kerpiç
Balçıktan yapılan ve kalıplanarak güneşte kurutulan çiğ tuğla. Kerpiç içinde bitki artıkları , olmayan çok killi toprağın, içine katılan saman sapları ve başka gereçlerle stabilize edilip suyla karıldıktan sonra kalıplara dökülüp önce gölgede sonra güneşte kurutulmasıyla elde edilir

Kesin proje
Avan proje üzerindeki inceleme ve kararlara göre düzenlenen proje. Bu projenin ölçeği genellikle 1:100 olup bu ölçek çok büyük veya çok küçük yapılarda değiştirilebilir

Kesit
Bir cismin bir düzlemle kesildiğinde düzlem üzerinde meydana gelen şekil. Kesit terimi, yapıda daha çok düşey kesit yerine kullanılır

Kesit görünüş
Bir yapının belli bir yerinden alınan kesitte, kesilen bölümle birlikte, kesilmeyip görünüşe giren bölümlerin de gösterildiği görünüş veya kesit

Keson
Sualtı veya sulu zemin yapılarında temel yapmak üzere suyun dibine indirilen büyük, ahşap veya saç kasa,sandık. Bu yolla yapılan temellere keson temel yada sandık temel denir

Keşif
1. Bir yapının maliyetinin hesaplanması.
2. Arazi durumuna göre en iyi çalışma biçimini saptamak için arazinin gözden geçirilmesi

Kırlangıç kuyruğu
Geçme yapmak için bir ağacın ucuna verilen, kırlangıç kuyruğunu andırır biçim

Kırma çatı
Yapının her yüzüne doğru inen yüzeyleri bulunan ve yapıyı çepeçevre dolaşan olukları yatay ve aynı düzlemde olan çatı

Kırma Mansart
4 yüzünde de değişik eğimli 2şer dam yüzeyi bulunan kırma çatı

Kil
Aslı alüminyum silikatı [ Al2(SiO2)3] olan geçirimsiz, ince taneli bir toprak. Kil, kuruduğu zaman büzülen, ıslandığında hacmini arttıran ve sıkıştırıldığında suyunu veren plastik bir toptraktır

Kiler
Yiyeceklerin saklandığı oda veya büyükçe dolap

Kilit taşı
Kemer,kubbe ve tonozların tepe noktalarına konan, örgüyü kilitleyerek üstüne gelen ağırlığı yanındaki taşlara aktaran taş

Kireç
Kalsiyum karbonatın, yani kireç taşının (CaCO3) 900 santigratın üzerinde pişirilmesi ile elde edilen bağlayıcı madde

Kireç taşı
Kireç yapmakta kullanılan, içinde %90’ın üzerinde CaCO3 bulunan taş. Yapıda kullanılacak kireç taşı yağlı, taze ve kıvamında pişmiş olmalı, içinde toprak,kum,çakıl vb. yabancı maddeler ve fazla pişirilmiş parçalar bulunmamalıdır; rengi genellikle beyaz olmalıdır

Kiremit
Çatıları kaplamakta kullanılan, birbirinin kenarına binip suyu alta geçirmeden akıtacak biçimde yapılmış çoğu pişmiş toprak gereç

Kiremit altı levhası
Kiremitlerin düzgün döşenebilmesi ve ek bir su yalıtımı sağlanması amacıyla kiremitlerin altında kullanılan çoğu bitümlü özel oluklu levha

Kiremit pervazı
Saçak uçunda ilk kiremit sırasını tutan alın tahtası

Kiriş
Boyu doğrultusundaki eksenine dik kuvvetlerin etkisi altında bulunan çubuk; döşemeden gelen yükleri düşey taşıyıcılara aktaran, eğilmeye dayanıklı strüktür öğesi

Kiriş-plak sistemi
Betonarme kirişler aracılıyla taşınan betonarme döşeme sistemi,kirişli döşeme sistemi. Bu sistem geniş açıklıklar için kullanılan en eski döşeme sistemidir, ancak tavanda kirişlerin sarkması nedeniyle esnek planlamayı güçleştirmektedir

Kirnas
Kimi Anadolu evlerinin üst katlarında dışarıya doğru çıkıntılı olarak yapılmış hela

Klape
Bir beton kalıbında kanat tahtalarını bağlayan ahşap parça

Klinker
İnce öğütülmüş ve iyi karıştırılmış çimento hammaddelerinin sinterleşmeye kadar pişirilmesiyle elde edilen madde

Kolon
Uzunluğu doğrultusuna paralel kuvvetlerin etkisi altındaki çubuk,sütun. Kolonlar,kiriş yada döşemelerden gelen etkileri öteki kolonlara veya temellere aktaran genellikle düşey taşıyıcı öğelerdir

Kolon planı
Betonarme kolonların yerleşme durumunu gösteren plan. Kolon planı 1:50 ölçeğinde çizildiği halde, burada kolonların yatay kesitleri 1:20 olarak çizilir

Kolon-kiriş sistemi
Yatay öğelerin yüklerinin duvarlara yada kemer ve tonozlara değil de kirişler aracılıyla kolonlara aktarıldığı yapım sistemi

Kompasite
Malzemenin birim hacmine isabet eden dolu hacim

Konsol
1.Bir çıkmayı alttan destekleyen S şeklinde iki ters kıvrımlı taş destek.
2. Yalnızca bir yanındaki mesnet tarafından taşınan,diğer kısımları boşlukta olan yatay yapı öğesi; konsol kiriş, konsol döşeme

Konsol döşeme
Yalnızca bir kenarından taşınan döşeme plağı

Konsol kiriş
Bir ucu ankastre öteki ucu serbest kiriş

Kontrplak
Liflerin doğrultusu birbirine dikey gelmek üzere üst üste yapıştırılan incecik ahşap tabakalardan meydana gelen ince,esnek ve çalışmaz ahşap levha

Konut
Bir yada daha çok insanın ikamet ettiği yer,ev

Koridor
Bir kattaki odaları birbirine bağlayan dar,uzun geçit.

Korkuluk
Köprü,merdiven,balkon gibi düşmek tehlikesi olan yerlerin kenarlarına dikilen alçak duvar veya parmaklık

Korozyon
Bazı maddelerin kimyasal yoldan malzemeleri tahrip etmeleri olayına verilen genel ad.Korozyon daima elektronik yoldan,çoğunluklada oksitlenme şeklinde olur

Kot
1. Bir noktanın, esas olarak alınan yatay düzlemden yüksekliği ve bu yüksekliği gösteren rakam.
2. Projelerde boyutları göstermek için ölçü çizgileri üzerine yazılan rakam

Kör döşeme
Ahşap parke kaplamanın altına, düşük nitelikli tahtalarla yapılan ve kadronlara çakılan döşeme

Kör kasa
Bir kapı ve pencere kasasını yada telaroyu tutturmak üzere alta,sonradan görülmeyecek şekilde konulan kasa veya telaro

Köşe sahanlık
İki kolu birbirine dik merdivenlerdeki sahanlık

Kraft kağıdı
Yapılarda ısı geçirimsizliğini şiltelerinin üzerinde kaplama gereci olarak kullanılan dayanıklı kağıt; çimento torbası yapılan kağıt

Kule
Taban alanına oranla yüksekliği çok fazla olan, çoğu silindir şeklinde yapı

Kum
Bazı kültelerin ve en çok silisli kültelerin ufalanmasından oluşan ve deniz kıyısı, çay yatağı gibi yerlerde pek bol bulunan, ufak ve sert tanecikler.Yapıda kullanılacak kum silisli olmalı,içinde toprak,kil ve örgensel maddeler bulundurmamalıdır. Harçlarda ocak veya dere kumu kullanılır

Kuranglez
Bir yapının genellikle toprak altında kalan bir bölümüne ışık almak üzere yapılan, üstü ızgaralı veya cam tuğlalı bir çeşit ışık bacası

Kurtağzı
1.Ahşap doğramanın birbirine geçen dişleri.
2.Gömme hasır basamaklarının, birbirlerinin üzerlerine oturmaları ve kaymamaları için yapılan birleştirme biçimi

Kuş bakışı görünüş
Bir yapının veya cismin, eğik bir açıyla üstten görünüşü

Kuşak
1. Sağlamlığı artırmak için, bir şeyin çevresine geçirilen ağaç veya maden bağ; iki dikme arasındaki yatay ahşap parça.
2. Ahşap çatıda, aşıkların altından geçerek dikme veya babaların birbirine ve merteklere bağlayan çubuk

Kutu çerçeve
Yüklerin,kolonlar yerine yalnızca betonarme perdelerle taşındığı betonarme sistemi

Kükürt çimentosu
Korkuluk demirlerinin betona tespiti için açılan deliklere birlikte ısıtılarak dökülen eşit miktarda kükürt ve zift

Küllük
Soba bacalarının kurumlarını temizlemek için baca deliğinin altına açılan ve içine önü kapaklı sürme bir kutu yerleştirilen delik

Küpeşte
Korkulukların üzerine, elin kayması için yerleştirilen ve boydan boya devam eden profilli ahşap, maden yada plastik kısım

Kür
Betonun prizini uygun olarak yapabilmesini sağlamak amacıyla su ile çimento arasındaki reaksiyon için gerekli sıcaklık ve nem koşullarını sağlama

Küvet
Leğen hizmeti gören kaplara verilen ad,tekne

L
[Yukarı]

Lambri
Ahşap,plastik,metal veya taşla yapılan iç duvar kaplaması

Laminat
Altta fenol reçinesi emdirilmiş kraft kağıdı tabakaları ile, üstten melamin tabakasından meydana gelen kaplama folyosu

Lata
Yapıda kullanılan dar, uzun kereste. Lataların enine kesit ölçüleri Türk standartlarına göre 18/48,24/48,28/48 ve 38/58 mm’ dır

Lavabo
El ve yüz yıkamak için su akıtma düzeni bulunan tekne

Lento
Kapı ve pencere boşlukları üzerindeki duvar yüklerini taşımak için bu boşlukların üstüne, yandaki duvarlara oturacak şekilde yerleştirilen küçük açıklı taş, beton ayda ahşap kiriş

Lığ
1. Suların taşıdığı veya çekilirken bıraktığı kil ve kumlu çamur.
2. Kumdan daha ince, kilden daha taneli, tane boyutları 0,002-0,06 mm arsında değişen mineral tanecikler

Limon kiriş
Bir merdiven kolunun iki yanında uzanan kirişlerden her biri

Limonluk
Merdivenlerde, balkonlarda havada kalan kenarlara çekilen 20-30 cm yüksekliğinde

Lojman
Personelin oturması için kimi kuruluşların yaptıkları düşük kiralı yada kira karşılığı olmayan konut

M
[Yukarı]

Maça
Baca yaparken kullanılan ve örgü devam ettikçe yukarı doğru çekilen silindirsel kalıp

Mafsal
Eklem, oynak yeri

Mafsallı (durağan) mesnet
Taşıdığı strüktür öğesinin yatay ve düşey hareketlerini önleyen buna karşılık dönmesine olanak veren mesnet. Mafsalda moment 0 olur

Mahal Listesi
Bir yapının çeşitli hacimlerini alan (m2 ), çevre (mt.) gibi ölçülerini ve bu yerlerde kullanılacak gereçleri gösteren çizelge

Mahal Numarası
Bir yapının keşfinde kullanılmak üzere planlarda her hacme ayrı ayrı yazılan numara. Bu numaralar genellikle, B01, B02, … zemin katlarda Z01, Z02, … Zn üstteki katlarda da ilk rakam kat numarasını göstermek üzere 101, 201, 301 şeklinde verilirler. Birbirinin aynı olan hacimlere aynı numaralar verilir. Mahal numaraları kesim mimari projeler ile uygulama projelerinde gösterilir

Mahya
Çatıdaki iki eğik yüzeyin, dışta 180 dereceden büyük bir açı yaparak birleştiği çizgi

Mahya aşığı
Kırma veya beşik örtüsü çatılarda mahyaya yerleştirilen aşık

Mahya Kiremidi
Mahyayı örtmekte kullanılan özel şekilli kiremit

Mahya Örtüsü
Mahya boyunca, kurşun levha, çinko, özel eternit, özel kiremit, vb. ile yapılan örtü

Mahya tahtası
Mahya aşığı konmayan bir ahşap çatıda mertek uçlarını tutturmak için kullanılan ve mahya boyunca giden yassı ağaç

Makas
Bir çatıyı yada köprüyü taşımak üzere ahşap, beton, çelik veya hafif alaşımlar ile yapılan basınç ve çekme çubuklarından meydana gelen çerçeve

Makaslama
1. Çaprazlama
2. Bir kirişin mesnede yakın bir noktasına gelen yük, kesme kuvveti. Bir düzgün yayılı yük veya herhangi bir simetrik yük için maksimum makaslama, bir basit kirişte toplam yükünün yarısına; bir konsol kirişte ise yükünün tümüne eşittir

Mal Sahibi
Bina yaptıran ve bundan dolayı yapım sırasında işveren durumunda olan kimse

Maliyet Analizi
Yapıda, bir imalatın birim miktarını oluşturan öğelerin maliyetinden giderek, birim maliyetini hesaplama

Mansart
Her yüzünde değişik eğimli iki dam yüzeyi bulunan bir çeşit kırma çatı. Üstteki yüzeylerin eğimi alttakilerden daha azdır.

Mantar döşeme
Kolonları başlıklı olan kirişsiz betonarme döşeme

Mantar Döşeme
Başlıklı kolonların taşıdığı kirişsiz betonarme döşeme

Markiz
Bir kapı yada pencere önünü yağmurdan korumak için yapılan saçak

Marley
Polivinil klorit(PVC) ve asbestten yapılan ve çimento şap üzerine yapıştırılarak kullanılan termoplastik döşeme kaplama gereci. Marley, karolar halinde yada serilerek kullanılmak üzere rulo şeklinde olabilir

Mastar
Sıvacıların, duvarcıların düzlük kontrolü için cetvel gibi kullandıkları ensiz, uzun ve düz tahta

Mazgal
1. Kale duvarlarında iç yanı geniş, dış yanı dar delik.
2. Kale korkuluğunda mazgal dişleri arasında kalan boşluklardan her biri

Mecra
Su, hava, duman gibi akışkan şeylerin geçip gitmesine yarayan her türlü yol, akmalık, akak ve akımlıktır

Mekan
İnsanı çevreden belli bir ölçüde ayıran ve içinde eylemlerini sürdürmesine elverişli olan boşluk, boşun. Mimari bir mekan oluşturmak, geniş anlamdaki doğadan veya peyzaj mekanından insanın kavrayabileceği bir bölümü sınırlamaktır

Mengene
Üzerinde çeşitli işler yapılacak her türlü gereci sıkıştırmaya yarayan takım

Merdiven
Yukarıya, yükseğe çıkmak için yapılan basamaklı yol. Ahşap merdivenler basamaklarının düzenleniş şekillerine göre bindirme basamaklı, oturtma basamaklı, sürme basamaklı gibi adlar alırlar

Merdiven Boşluğu
Merdiven boyunca yapının tepesine kadar uzanan boşluk

Merdiven Eğimi
Bir merdivenin çıkış çizgisinin eğimi. Bu eğim rıht/basamak şeklinde verilir. Rahat merdivenin eğimi 17/29 cm dir

Merdiven Genişliği
Küpeşteler arasında kalan serbest genişlik

Merdiven Kolu
Bir merdivenin bir sahanlıktan ötekine uzanan bölümü

Merdiven Kovası
Dönerek çıkılan merdivenlerde ortada görülen boşluk

Merdiven Kulesi
Bina yüksekliğince çıkılan bir dış merdiveni barındırmak üzere binadan kopuk olarak yapılmış strüktür

Mertek
Ahşap çatıda mahyadan oluklara kadar uzanıp örtüden gelen yükleri taşıyan ve aşıklara ileten, çoğu 3/10, 4/10, 5/10, 5/12cm kesitli ağaçlara verilen ad

Mertek Çatısı
Yalnızca merteklerden meydana gelen ahşap, beşik örtüsü çatı. Bu çeşit çatılarda her mertek çiftinin altına bir bırakma kiriş konarak üçgen tamamlanır

Mesnet
Döşeme, kiriş gibi bir strüktür öğesinin başka bir taşıyıcıya oturduğu yer, dayanak.Mesnetler üç türlü olurlar.
a. durağan (sabit) mesnet
b. kayıcı mesnet (hareketli mesnet)
c. ankastre mesnet

Metraj
Bir yapıda çeşitli imalatın miktarların bulunması(keşif)

Mimarlık
İnsanların yaşamasını kolaylaştırmak ve barınma,dinlenme,çalışma,eğlenme gibi eylemlerini sürdürebilmelerini sağlamak üzere gerekli mekanları,işlevsel gereksinmeleri ekonomik ve teknik olanaklarla estetik yaratıcılıkla inşa etme sanatı

Modül
Klasik mimarlıkta, bir yapının sütunlarının veya çeşitli bölümlerinin oranlarını düzenlemekte kullanılan birim

Moloz
Toprak ve kireçle karışık taş kırıntıları, inşaat atıkları, yapı döküntüsü

Montaj aşığı
Mahyada taşıyıcı aşık bulunmaması durumunda yada bir mertek çatısında mertek uçlarını bağlamak için bunların altına yerleştirilen ve mertekler tarafından taşınan küçük kesitli aşık

Montaj Demiri
Statik bakımından gerekmediği halde, konstrüktif olarak, öteki demirleri tutturmak için kullanılan beton çeliği

Mozaik
Türlü renklerde küçük taş, cam, çömlek parçalarının yan yana getirilmesiyle yapılan duvar, döşeme, tavan kaplaması şeklinde resim ve bezeme işi

Mozaik Çini
Eskiden yapı yüzlerine süslemek için, renkli sırlı tuğlalar çeşitli biçimlerde kesilerek bir mozaik gibi uygulanmıştır, ki buna mozaik çini adı verilmiştir

Mozaik Seramik
Kağıda yapıştırılmış olarak levhalar halinde satılan geometrik şekilli küçük seramik parçaları

Mozeta
Sert taşların yüzünü düzlemekte kullanılan dişli tokmak

Mukarnas
Düşey bir yüzeyden üzerinde bulunan daha taşkın bir yüzeye geçmek ve ona bindirmelik görevi yapmak için taş veya tuğladan küçük prizmalar şeklinde, birbiri üzerine oturan bindirmeliklere verilen ad

Mukavemet
1. Bir yapı gerecinin direnebileceği en büyük gerilme; dayanım.
2. Dayanma, karşı koyma; bir yapının taşıyıcı bir bölümünün, üzerine gelen yüklere göre direnme yeterliliği

Musandıra
1. Eski Türk evlerindeki odalarda kapı yanındaki duvarda boydan boya yer alan ve içine yatak takımları ve şilteler konan dolaplar.
2. Saraylarda çatı arası odası. 3. Kimi Anadolu evlerinde asma kat. Musandıralı evlere özellikle Bodrum yöresinde rastlanır.

Muskalı
Çatma yapıda, dikmeler ile çapraz bağlamaların meydana getirdikleri üçgen bölmeleri olan. Muskalı yapıda, üçgen boşluklar kerpiç, tuğla vb. gibi malzeme ile doldurulur ve yüzey sıvasız bırakılır

Muvakkat Yapı
1. Şantiye binası gibi, inşaat süresince kullanılıp daha sonra yıkılan yapı.
2. İmar yönetmeliği hükümlerine göre genel hizmetlere ayrılan, cephe ve derinlik bakımından inşaata elverişli olmayan parsellerde yapılmasına izin verilen tek katlı yapı

Mücavir Alan
Belediye sınırlarına komşu olup kentin ilerideki gelişmesi bakımından gerekli görülen ve imar mevzuatı bakımından belediyelerin denetim ve sorumluluğuna verilmiş olan alanlara verilen ad, komşu alan

Münferit temel
Emniyet gerilmesi büyük olan zeminlerde her kolonun altına ayrı olarak dökülen betonarme temellere verilen ad

Müşrefiye
Arap evlerinin üst katlarında yer alan, ahşap çubukların kafes gibi birbirlerine takılmasıyla yapılmış tek yada çok katlı cumba

N
[Yukarı]

Narinlik
Mesnetlenme durumuna bağlı olarak bir çubuğun kesiti ile uzunluğu arasındaki ilişki

Nefaset farkı
Bir yapının kimi bölümlerinin iyi yapılmamasından ötürü, yükleniciye ödenecek paradan yapılan kesinti

Nefeslik
Bodrum katlarına hava ve ışık almak için tavana yakın olarak açılmış şevli pencere

Nirengi çizgisi
Yapıda döşeme kaplaması yapılmadan önce bütün musluk ve aygıtların yüksekliklerinin saptanması için, bitmiş döşeme kotundan 1m yüksekliğe çizilen yatay ölçü çizgisi

Niş
Çoğunu üstü kemerli duvar hücresi

Nokta apartman
Kule gibi yüksek apartmanlara denir

O
[Yukarı]

Oda
Bir binanın, özellikle bir evin oturmak,çalışmak,yatmak gibi eylemlere yarayan gözlerinden her biri

Oluk
Çatıda derelerde toplanan yağmur yada kar suyunu toplayıp yağmur iniş borularına götüren üst yanı açık,çinko,galvanizli sac veya plastik kanal

Omuzlamak
Bir duvarın itme kuvvetini başka bir duvar kütlesi ile karşılamak

Orta çakıl
30 mm çapında delikleri bulunan elekten geçip 15 mm’ lik deliklerden geçmeyen çakıl

Otoklavlama
Yeni dökülmüş beton,gaz beton, elyaflı-çimento gereçleri yada kireç-kum tuğlalarını belirli bir süre buhar basıncı( 190 0C) altında otoklavda tutma. Otoklavlama, dayanımı attırma bakımından çok etkin bir yöntemdir. Betonun açık havada 28 günde kazanabileceği dayanım, otoklavlama yolu ile 24 saatte kazandırılabilmektedir

Oturma
Bir yapının, altındaki zeminin hareketi veya sıkışması dolası ile aşağı doğru hareketi. Yapının çeşitli bölümlerindeki oturmalar çok farklı olmadıkça bu tehlikeli olmaz.büyük yapılardaki genleşme derzleri,oturmadan meydana gelebilecek tehlikeyi ortadan kaldırmakta da yararlı olurlar

Oturtma Makas
Üzerine gelen yükleri, dikmeler aracılığıyla, taşıyıcılara aktaran makas

Oturtma oluk
Bir betonarme saçak ucuna veya döşeme üstüne oturtulan oluk. Oturtma oluklar gizli veya açık şekilde yapılabilirler

Ozalit
Aydınger kağıdı gibi saydam kağıtlara çizilmiş resimleri ışıklı kopya yoluyla duyarlı kağıtlara aktararak çoğaltma işi

Ö
[Yukarı]

Ölçek çizgisi
bir cismin veya haritanın ölçeğini göstermek üzere, kenarına çizilen ve her birimin gerçekte kaç metre yada km. karşılık olduğunu gösteren doğru

Ölçme latası
Üzerine cm. bölmeleri bulunan ve cetvel olarak kullanılan lata

Ölçme nişanı
Çatlak duvarların daha çok açılıp açılmadıklarını anlamak için çatlağın iki yanına tutturulan cam vb. parça. Cam kırılırsa çatlağın genişlediği anlaşılır

Ölçü çizgisi
Bir projede çeşitli bölümlerin ve öğelerin uzunluklarını göstermek üzere çizilen ve üzerine ölçüler yazılan çizgi

Ön cephe
Yapının yola bakan yüzü

Ön gerilme
Bir betonarme öğede sürekli iç gerilmeler sağlanması yoluyla,betonu basınç gerilmelerine, çelik halatları da çekme gerilmelerine karşı çok yüksek dayanım gösterecek şekilde çalıştırma tekniği

Örtü
Binanın üstünü örten çatı; çatının üstünü örten kiremit, eternit vb. kaplama. Örtü altı kaplaması: Çeşitli levhalar yada kiremit gibi örtü gereçlerinin altına, tahtadan geçmeli veya geçmesiz yapılan kaplama

Özgül ağırlık
Bir çimsin boşlukları çıkarıldıktan sonra, birim hacimdeki parçasının ağırlığı

P
[Yukarı]

Pabuç
Bir sütunun,bir dikmenin taban bölümü

Pabuçluk
Eski Türk evlerinde odaların girişinde kapı ile odanın yüksekçe döşemesi arasında kalan, ayakkabı çıkarılan yer

Pafta
1.Üzerine proje çizilen levha,çizim levhası.
2. Büyük haritaları meydana getiren ayrı parçalardan her biri

Pah
Eğik olarak kesilmiş kenar,şataf

Pandül ayak
Her iki ucu da mafsallı olan, yani moment almayan düşey çubuk

Panel duvar
Taşıyıcı niteliği olmaksızın bölme olarak kullanılmak üzere yapılmış ince duvar

Panjur
Bir çerçeve içine yerleştirilmiş hareketli yada sabit yatay şeritlerden oluşan ve pencere dışına takılan kanat. Panjur gereğine göre güneşi ve rüzgarı önlemeye, ışığı düzenlemeye yaradığı gibi güvenlik amaçlıda kullanışlıdır

Pano
Hazır bölme yada cephe elamanı

Parapet
Teras,balkon,köprü gibi yerlerde yapılan yaklaşık olarak 90cm yüksekliğinde korkuluk duvarı

Paravana
Odalarda kapıların önüne konan yada bölme olarak kullanılan,katlanır,taşınır,çerçeveli perde

Parke
Meşe,gürgen ve kayın kerestelerinin makinelerde işlenmesi ile elde edilen dar,uzun ve zıvana lambalı döşeme kaplama gereci

Parsel
Belli bir amaç için ayrılıp sınırlanmış arazi parçası; bir adanın parçalarından her biri

Parsel derinliği
Bir parselin arka çizgisi ile cephe doğrultusu arsındaki ortalama dikey uzaklık

Parsel genişliği
Bir parselin, üzerinde bulunduğu yoldaki cephe genişliği. Köşe başına rastlayan parsellerde dar yüz parsel genişliği olarak benimsenir

Pas payı
Kolon,kiriş,döşeme gibi bir betonarme ve de çelik donatının dışında kalan beton bölüm. Pas payının yararlı kesite katılmadığı,ancak, hava ile yada su ile ilişkilerini keserek demirleri pasa karşı koruduğu kabul edilir

Pavyon
Bir arsa içinde ayrı ayrı birkaç binası olan bir kuruluşun bu binalarından her biri yada asıl binadan ayrı küçük bina

Payanda
Düşey bir taşıyıcı,örneğin bir duvarı güçlendirmek için eğik olarak verilen destek

Pencere
Dışarısını görmek,hava ve ışık almak için duvarlarda yapılan ve doğrama ile camdan meydana gelen açma

Pencere bandı
Hava sızmalarını önlemek üzere, pencere ve kapı aralıklarına konulan keçe,kauçuk yada plastik şerit

Pencere eteği
Pencerelerin altında bulunan denizlikten döşemeye kadar olan sağır bölüm

Perçin
İki yada daha çok maden levhayı birbirine bağlamak için kullanılan bir çeşit sabit bağlayıcı

Perdah
Maden,ahşap,taş yada sıvalı bir yüzeyi pürüzsüz hale getirme işi; parlatma,açkı

Perde
İskeletli yapıda düşey ve yatay yükleri taşıyan betonarme duvar, betonarme perde

Perde duvar
Çelik,betonarme gibi taşıyıcı öğeler arsında kalın taşıyıcı olmayan,ince duvar,bölme

Pervaz
Bir şeyin çevresine veya kenarına uzunluğuna eklenen dar kenarlık; kapı ve pencerelerde kasanın sıva ile birleştiği çizgiyi örten silmeli ve düz kenarlık

Peyzaj mimarlığı
Bahçe mimarlığının günümüzdeki daha geniş kapsamlı tanımı; bir toprak parçasını bitki,su,taş gibi doğa öğeleri ile düzenleme sanatı

Pilastr
Bir bölümü duvara gömülmüş ayak, gömme ayak. Pilastların çoğunda çıkıntı, görünen yüzün genişliğinin 1/3’ ünü geçmez. Pilastr zamanla taşıyıcı olmaktan uzaklaşarak bir süsleme öğesi durumuna gelmiştir

Piliye
Ayrık bir destek gibi çalışan kagir, ahşap veya demir dikme;ayak

Pirinç
Sıva ve dökme mozaik işlerinde kullanılan küçük taş kırıntılarına verilen ad

Pissu
Hela,banyo,mutfak gibi atılan kullanılmış suların ve katı cisimlerin karışımı,evsel atık su. Yapıda pissu tesisatı sıhhi tesisatsın bir bölümüdür

Pisuar
Genel binalarda erkek helalarına tek olarak yada grup halinde yerleştirilen sidiklik

Piştak
Asıl eve girmeden önceki oda veya koridor

Plak
Kirişler yada taşıyıcı duvarlarla kuşatılan ve bunlarca taşınan, bir veya iki yönde asal donatılı betonarme döşeme parçası

Plan
Bir cismin yatay bir düzlemde kesildiği varsayılarak çizilen ölçekli arakesit resmi, yatay kesit

Plankote
Kotlu plan

Pliye
Kesme kuvvetini karşılamak üzere betonarme kiriş ve döşemelere yerleştirilen, özel şekilde bükülmüş betonarme demiri

Polikarbonat
Işığa karşı çok dengeli ve çok saydam bir sert plastik. Özellikle tepe ışığı almak üzere, çekme yoluyla elde edilmiş içi boşluklu saydam levhalar halinde cam yerine kullanılır

Polistiren
Strienden polimerleşen, 60-80°C yumuşayan, 145°C kaynayan bir plastik. Genel olarak asitlere, alkalilere ve suya karşı çok dayanıklı olan polistirenlerin özellikleri, molekül ağırlıklarına göre çok değişir. Kaynar su ve tiner, polistiren üzerinde iz bırakır. Bu sakıncasına karşın dış ülkelerde özellikle saydam bölme yapımında cam tuğla gibi kullanılmaktadır. Polistiren, soğuk su borusu yapımında da kullanılmıştır.polistiren, mor ötesi ışınlarının etkisi ile sararır. Polistiren köpüğü, genleşmiş polistiren Isı iletkenlik katsayısı 0,03 olan, blok yada levhalar halinde satılan ve çoğunlukla sandviç bölmelerde kullanılan gereç.

Polyester
Cila işlerinde, cam elyafı ile donatılmış olarak mobilya ve çeşitli yapı öğeleri yapmakta kullanılan sentetik reçinelerin genel adı. Polyesterler bir yada daha çok poliasidin bir polialkolle birleşmesinden oluşurlar

Porozite
Boşluklu gereçlerde birim hacme düşen boşluk miktarı

Portofo
Döşeme, kiriş gibi taşıyıcı yapı öğelerinin, duvarların veya ayakların üzerinden boşluğa doğru uzanan bölümünün durumunu anlatmakta kullanılan terim

Prekast
Hazır parça halinde yerine konulmak üzere bir fabrikada yada yapıyerinde önceden dökülerek kalıplanmış beton öğe

Pres tuğla
Yüksek basınç altında kalıplanmış, düzgün köşeli, perdahlı tuğla

Priz
Bağlayıcı madde hamurunun katılaşması

Priz bitme süresi
Bağlayıcı maddelerle yapılan bir hamurun plastikliğini yitirdiği ana kadar geçen zaman

Priz geciktirici
Betonun döküm sırasında işlenebilme süresini uzatmak için kullanılan katkı maddesi

Priz hızlandırıcı
Düşük hava sıcaklıklarında yada ivedi harç ve beton işlerinde katılaşmayı hızlandırmak üzere kullanılan katkı

Priz ısısı
Çimentonun katılaşması sırasında yayılan ısı

Profil
Yapıda kullanılmak üzere biçimlendirilmiş maden çubuk

Proje
Bir yapının gerçekleştirilebilmesi için gerekli plan, kesit, görünüş gibi çizimlerin tümü

Puantör
İşçilerin çalıştığı saatleri, yaptıkları işi ve yapıyerine gelen gereçleri hesaplayıp kaydeden görevli

R
[Yukarı]

Rabiç sıva
Metal depluvaye kaplanmış yüzey üzerine üç kat halinde vurulan sıva

Radye
Bir yapıyı yer sularının çalışmasına karşı koruyan kaplama

Radye temel
Yapının zemine oturduğu yüzeyi bir döşeme gibi boydan boya kaplayan çoğu betonarme temel

Rampa
Eğik yol veya geçit. Yaya rampalarında eğim açısı en çok 20° (%36) olur; çizimlerde eğim oku –merdivendekinin aksine- iniş doğrultusunu gösterir. Otomobillerin %30’a kadar eğimli rampalara tırmanma gücü olduğu kabul edilirse de karayollarında rampa eğimleri çokluk %15’e kadar yapılır. Bu eğim yolun dönen bölümlerinde %8,5 i geçmez

Rayiç
Sürüm değeri, piyasa fiyatı

Rayiç cetveli
Malzeme birim fiyatlarını göstermek üzere ilgili kuruluşça düzenlenmiş çizelge

Reaksiyon
Duvar yada kolon gibi bir dayanağın, bir kiriş gibi yüklü bir öğeden aşağı doğru gelen basıncı karşılayan yukarı doğru direnişi, tepki

Rehabilitasyon
Harap yada terk edilmiş eski yapıların, tarihi çevrelerin, değişen gereksinimleri karşılayacak biçimde onarılarak yeni bir işlevle çağdaş yaşama katılmasının sağlanması

Reks bloğu
Reks döşeme yapmakta kullanılan, taşıyıcı, pişmiş toprak blok. Bu blokların üst ve altlarında betonarme demirleri için özel kanallar vardır. Reks kirişleri hazırlanırken, harman suyunu emmemeleri için reks blokları ıslatılır

Reks döşeme
Reks bloklarını beton çeliği ve betonla donatarak hazırlanan kirişlerin yan yana dizilmesiyle yapılan bir çeşit dişli döşeme. Reks blokları istenilen açıklığa göre dizilerek yerde kiriş haline getirilir; sonra bu kirişler genellikle kalıpsız olarak, uçları mesnetler üzerine gelecek şekilde yan yana dizilirler

Restorasyon
Aslını bozmadan onarma

Rıht
Basamak aynası

Rıht yüksekliği
Bir merdivenle birbirini izleyen iki basamak arasındaki düşey uzaklık

Rijit
Oynak ya da esnek olmayan

Rögar
Kanalizasyonda, yer altındaki temizleme parçalarını kontrol etmek ve çeşitli doğrultulardan gelen boruları başka bir doğrultuya yöneltmek için yapılan baca, lağım bacası

Rölöve
Var olan bir yapının bütün boyutlarını ölçerek plan, kesit ve görünüşünü yeniden çıkarma

Röper
Bir doğrultucuyu, bir düzeyi bir yüksekliği belirlemek veya yeniden bulmak üzere bir duvar, bir kazık yada arazi vb. üzerine konulan işaret

Röper kazığı
Bir röper noktasını belirlemek üzere çakılan kazık

Röper noktası
Belli bir yeri, bir noktayı yeniden bulmak için konulan sabit işaret

Röperli kroki
Belli röperlere göre bir arsanın konumunu ve ölçülerini gösteren kroki

Rötre çatlağı
Betonda büzülme nedeniyle oluşan çatlak, büzülme çatlağı

Ruhsat projesi
Yapıya başlama izni alabilmek üzere belediyeye verilen kesin proje ve uygulama projesi

Ruhsat şubesi
Belediyelerde ruhsat projesi ile, gerekli belgeleri inceleyerek yapıya başlama izni veren bölüm

Rüstik
Duvarları, yarı yontulmuş veya taşın ilkel halini anımsatır biçimde yontulmuş taşlarla örülmüş

Rüzgar bağlaması
Bir strüktürde yalnızca rüzgar yükünü karşılamak üzere yapılan kiriş

Rüzgar basıncı
Rüzgara bağlı olarak bir duvar yada çatı yüzeyinde oluşan ve kg/m2 şeklinde belirtilen basınç. Bayındırlık Bakanlığı’nın Genel Teknik Şartnamesine göre özel durumlar dışında dik etki alan yüzeyler için rüzgar basıncı 150 kg/m2 olarak kabul edilir

Rüzgarlık
Soğuk ve rüzgarın içeriye girmesini önlemek üzere bina girişlerinde yapılan çifte kapı yada döner kapı düzeni

S
[Yukarı]

Saçak
Çatının binadan dışarı taşan bölümü.Çatı sularını yapı bedenden ve temellerinden uzağa akıtmak ve gerektiğinde gölge sağlamak için yapılır

Saçak seviyesi
Saçağı olmasa da ir binanın son kat döşemesinin üst kotu

Saçak silmesi
Bir yapının saçak altı bölümlerini sulardan korumak için dış duvarların üst bölümlerine yapılan yatay silme

Sağır duvar
Pencere, kapı gibi boşluğu olmayan duvar

Sağrı
Çatılarda mahyalarla dereler arasında kalan üçgen ya da yamuk, eğik düzeylere verilen ad

Sahanlık
Binalarda kapı önünde, merdiven başlarında yada ortasında veya asansör önlerinde genişçe düzlük

Saka deliği
Eskiden evlerin ön cephe duvarında bulunan ve sakaların getirdikleri suyu eve girmeksizin boşalttıkları teknecik

Sakal
Asma tavan yapmak için yada başka bir erekle betonarme tavandan sarkıtılan ince demirlere verilen ad

Sandık
Yapılarda kum, çakıl ölçmek için kullanılan üstü ve altı açık, dikdörtgenler prizması biçiminde ahşa ölçü

Sandık kiriş
Üst ve alt başlıkları birbirine tutturulmuş dolu gövdeli paralel iki putrelden oluşan bileşik kiriş

Sarnıç
Yağmur suyu biriktirmeye yarayan kagir yer altı deposu

Sehim
Eğilme etkisi altındaki bir yapı parçasının,örneğin bir kirişin belvermesi

Seki
Ahşap dikmeleri nemden korumak için altlarına konulan taş altlık

Serbest açıklık
Bir kirişin iki dayanağı arasındaki kesintisiz açıklık veya yatay uzaklık

Sergen
Kimi eski evlerde, duvarlarda yada kapı üstlerinde bulunan raf

Sığınak
Savaş sırasında halkın yada askerin sığınması için yapılan özel yer altı yapısı

Sıhhi tesisat
Bir yapıda temiz ve pis su döşemi. Sıhhi tesisat, makine mühendisliği konusudur

Sıva
Duvar veya tavanlarda kagir yada hımış yüzeyleri düzgünleştirmek için ve korumak için kullanılan bir çeşit harç. Plastik kıvamda iken duvarlara ve tavana uygulanan ve daha sonra sertleşen sıvalar genellikle çimento, kireç, alçı ile kum ve su karışımından meydana gelir

Silme
Duvar, tavan, kapı, pencere, yazıtlık, gibi öğeleri çevrelemek için düz yada eğri profilde kabartmalı olarak yapılan, çubuk biçiminde sürekli bezeme örgesi

Silo
Tahıl, çimento, agrega ve benzeri maddeleri depolamakta kullanılan çoğu silindirik yüksek kule.

Sirkülasyon alanı
Koridor, merdiven, rampa gibi çeşitli hcimleri birbirine bağlayan öğelerin kapladığı alan.

Sirkülasyon çekirdeği
Bir binada düşey sirkülasyon araçlarının yani merdiven ve asansörlerin kat

Sürekli kiriş
Açıklıklarından birine gelen belirli bir yükün, diğerlerinde de hesaplanabilen bir etki meydana getirdiği aynı doğrultuda birkaç açıklığı bulunan kiriş, mütemadi kiriş

Sürekli temel
Zeminin ayrık temel yapılmasına elverecek kadar sağlam olması yada yüklerin büyüklüğü durumunda yapılan kolonların altında ve arasında betonarme kiriş gibi uzanan temel türü; mütemadi temel. Sürekli temel yapının bağlanması bakımından ayrık temele göre daha uygun ise de maliyeti daha yüksektir

Ş
[Yukarı]

Şahmerdan
Ağır çekiç. Toprağa iri kazık çakmaya yarayan çok ağır bir çeşit tokmak

Şantiye
Yapım yeri

Şantiye binası
İşlerin yürütülebilmesi için yapı yerinde kurulan geçici bina

Şantiye şefi
Bir yapı yerinin ve yapımının yönetiminden sorumlu mühendis yada mimar

Şap
Henüz prizini bitirmemiş ve yüzeyi yaş olan düzleme betonu üzerine genellikle 2,5 cm kalınlığında dökülüp mala ile perdahlanan çimento harcından yapılmış ham döşeme kaplaması

Şapka
Boru, baca gibi yukarıya doğru uzanmış şeylerin tepesine, içlerine yabancı maddelerin girmesini önlemek üzere takılan başlık. Duvarların üzerine gelen beşikörtüsü şeklindeki harpuşta

Şev
İnişli yer, bayır. Eğik, meyilli

Şirvan
Eskiden çatı arasında yada dükkanların üstünde bulunan basık oda

Şofben
Sıcak su sağlamakta kullanılan doğalgaz yada bütan gazı otomatı

Şömine
Salonda yada bir terasta yapılan alafranga odun ocağı, ocak. Şömineler duvar kenarında yapılabilecekleri gibi, bir mekanın ortasında olabilirler

Şönt Baca
Çok katlı yapılarda her katın bir kat yüksekliğince giden bacasının ana bacaya birleşmesi ile meydana gelen bacalar grubu

T
[Yukarı]

Taban tahtası
Ahşap bir döşemede taban kirişlerinin üzerine çakılan döşeme tahtalarını her biri

Tama sahanlık
İki kolu birbirine paralel merdivenlerdeki ara sahanlık

Tanzim planı
Düzenleme planı

Tapu, tapu senedi
Bir mülkün kimin olduğunu gösterir belge

Tarafsız düzlem
Basınç ve çekme bölgelerini birbiriden ayıran itibari düzlem. Düz eğilme durumunda çubuk lifleri uzunluk değiştirirler. Basınç bölgesinde lifler kısalma, çekme bölgesinde ise uzamaya zorlanır. Aradaki bir düzlemde yer alan lifler ise uzama yada kısalmaya uğramazlar, ki bu liflerin bulundukları düzleme tarafsız düzlem denir

Tarafsız eksen
Eğilen bir kirişte gerilmenin sıfır olduğu çizgi, ölü eksen. İki mesnetli bir kirişte yüklerin üstten gelmesi durumunda tarafsız eksenin altındaki bütün lifler çekmeye, üstündekiler ise basınca çalışırlar. Kiriş homojen gereçten yapıldığında tarafsız eksen, kesitin ağırlık merkezinden geçer

Taslak
Bir şeyin henüz kesin biçim almamış durumu, eskiz

Taşçı kalemi
Üzerine çekiçle vurularak taş yontmakta kullanılan çok ser yassı uçlu bir çelik

Taşıyıcı
Yapının maruz kaldığı çeşitli kuvvetleri ve zorlamaları karşılayan bölümleri meydana getiren yapı bileşeni. Bir yapıda döşemeler, kirişler, kolonlar, temeller taşıyıcı gereçlerle yapılırlar

Taşıyıcı olmayan
Yalnızca kendi yükünü ve rüzgar yükünü karşılayan yapı bileşeni

Tatami
Japon evlerinde döşeme kaplama gereci olarak kullanılan kalın hasır. Tatamilerin yalnızca sazdan örülmüş olanlarının yanı sıra ipek, pamuk yada kendir şeritli olanları da vardır

Tavan
Örtülü bir yerin üstündeki döşemenin alt yüzeyi; taban karşıtı

Tavan planı
Üstte döşeme kaplamsı bulunmadığı kabul edilerek çizilen ahşap tavan kirişlemesi planı

Tecsimat
Bir duvar yüzeyindeki kabartma bezemeler

Tekmelik
Kapı kanatlarının, ayak çarpabilecek alt bölümlerine konulan çoğu maden koruma parçası; alüminyum tekmelik

Tekniker
Yapıda mimar ve mühendisin yardımcısı olan teknik eleman

Temel
Bir yapının sağlam zemine oturtulan ve yapıdan gelen yükleri zemine aktaran bölümü

Temel tabanı
Temelin üzerine oturduğu kaya, küskülük yada toprak zemin

Temel taşı
Yığma yapılarda temele konan büyük taşlardan herbiri

Tepelik
Kimi yapıların anıtsal kapıların ve mihrapların üst bölümünü süslemek üzere konulan iki ucu ve ortası kalkık oymalı mermer parçası

Teras
Oturup hava almaya yarayan düz ve çevresi açık yüksekçe yer, taraça

Terasman
Toprak düzlemesi, toprak kazma ve taşıma işleri

Tesisat
Belli bir işin sağlanmasına yardım eden alet ve araçların uygun yerlere birbirine bağlı olarak döşenmesi veya döşenen bu araçların tamamı

Tessera
Döşeme ve duvar mozaiği yapımında kullanılan, küçük bir küp biçiminde cam, pişmiş toprak yada taş parçası

Tesviye
Düzleme

Tırabzan
Merdiven parmaklığı

Tırabzan ayaklığı
Küpeşteyi taşıyan parmaklardan her biri

Tırabzan babası
Ahşap merdivende tırabzanın ilk basamak yada sahanlık basamağındaki kalın çubuğu

Tonoz
Biçimi alttan içbükey olmak üzere taş yada tuğla ve harçla örülmüş yarım silindir biçimde tavan; bir kemerin ötelenmesi ile meydana gelen örtü

Topal kiriş
Bir döşeme kirişlemesinde yükünü ana kirişe değil de kasnak kirişe aktaran kiriş

Tretuvar
Yaya kaldırımı. Bina eteğini dolaşan dar kaldırım

Trilit
Dikine yerleştirilmiş iki taş blok üzerine yatay olarak bir üçüncü blok konularak yapılmış anıt yada kapı benzeri yapı. Dolmenler birer trilittir

Tripleks
Üç düzeyli ev yada apartman dairesi

Tromp
Bir bina köşesine bindirmeli olarak örülen tonoz parçası; kare planlı kubbeli bir yapının duvarları arasındaki köşelerin üst bölümüne yapılan ve binanın üstünü sekiz kenarlı olarak kubbenin oturmasına elverişli bir kaide meydana getirmek üzere köşeleme tonoz

Tuğla
Duvar örmekte kullanılmak üzere kalıplara dökülüp kurutulduktan sonra harman ocağı yada fırınlarda pişirilen gereç

Tüteklik
Hamamlarda duvarlar içinde bırakılmış olan dar duman bacalarına verilen ad

U
[Yukarı]

Uygulama projesi
Bir yapının inşaatını yürütebilmek üzere düzenlenen proje

Uzay kafesi
Çok geniş açıklıkları örtmek üzere yapılan, çubuklardan oluşan bütün öğeleri birbirlerine bağlı olup her doğrultuda bir bütün halinde çalışan üç boyutlu kafes

Ü
[Yukarı]

Üst başlık
Bir kafes kirişin yada makasın basınca çalışan üstteki bölümü

Üstemel
Bina eteği, etek duvarı, subasman

Üstyapı
Bir yapının toprak üzerinde kalan bölümü

Üzengi
Kirişleri veya bazı çatkı parçalarını taşımak üzere altlarına geçirilen U şeklinde bükülmüş lama demiri veya yuvarlak demir, üzengi demiri

Üzengi çizgisi
Bir kemerde iki yandaki üzengi taşlarını birleştirdiği varsayılan çizgi

Üzengi taşı
Bir kemerin ayağa oturduğu noktadaki ilk taş. Üzengi taşlarının ayaklar üzerine gelen yüzleri yatay, üst yüzleri ise kemer eğrisine uygun olacak şekilde eğiktir

V
[Yukarı]

V kolon
Yükleri üsteki iki noktadan alıp tek bir yük halinde temele aktaran, V harfi şeklinde kolon çiftti

Vaziyet planı
Konum planı

Vernik
Reçine türünden bazı maddelerin uygun eriticiler (aseton,eter,alkol vb.) içinde eritilmesiyle elde edilen ve havanın etkisinden,nemden korumak yada daha iyi bir görünüş vermek için ahşap eşyanın yüzüne sürülen sıvı

Vestiyer
Genel binaların girişinde plato,şapka,şemsiye gibi şeylerin bırakıldığı yer

Vibratör
Dökülmekte olan betonun içine daldırılarak yada kalıba uygulanarak, meydana getirdiği titreşimlerle betonun sıkışmasına yardım eden elektrikli aygıt

Vinç
Ağır yükleri kaldırıp indirmek için kullanılan makine düzeni,kaldırak

Viyadük
Bir kara yada demir yolunu bir vadiden yada başka bir yol üzerinden aşırmak için yapılan ve yüksek ayaklar üzerinde taşınan köprü

Y
[Yukarı]

Yaka
1. Çatıda, baca kenarında etek parçasını tutturmakta kullanılan maden (çinko,bakır vb.) şerit.
2. Oluğun, saçak kenarında örtü kaplamasına oturan ve boydan boya giden şerit halindeki parçası

Yangın duvarı
Bina içinde özelliği olan bir bölümün yangından korunması için çevresine yapılan koruyucu duvar

Yanlama
Bir ahşap asma çatı makasında babanın yüklerini iki yandaki mesnetlere ileten eğik iki basınç çubuğundan her biri

Yapı
Karada veya suda, bayındırlık veya iskan eğriyle kurulan köprü,yol,tünel,baraj,bina gibi tesisler ile bunların yer altı ve yer üstü inşaatı

Yapı bileşeni
Yapı elemanlarının çeşitli yöntemlerle, çeşitli şekillerde bir araya getirilmeleriyle yapılan ve yapı elemanı olarak adlandırılamayacak kadar karmaşık olan yapı parçası. Duvar,kapı,pencere,çatı,temeller, yapı bileşenidir

Yapı elemanı
Bir yapının, biçimlendirilmiş yapı gereçlerinden meydana gelen ilksel parçası. Tuğlalar,briketler,kiremitler,karolar,büzler,madeni profiller,ahşap yada prekast beton parçalar yapı elemanlarıdır

Yararlı alan
Bir binanın tümünün yada bir bölümünün, duvarları katılmaksızın hesaplanan kullanılabilir alan

Yastık
Bir dikme yada payandanın altına yerleştirilen yassı ağaç

Yelpaze
Kırma çatı saçaklarının köşelerindeki mertekleri damlalık aşığına bağlaya bilmek için kazayağı şeklinde yerleştirerek yapılan düzen. Eski Türk yapılarının bir özelliği olan bu düzen, çıkmalı ahşap döşemelerde de kullanılmıştır

Yığışım
İrili ufaklı taşların sonradan doğal bir çimentoyla birleşmesinden oluşan kaba külte

Yığma
1.Taşları yada tuğlaları, taşıyıcı olacak şekilde, üst üste koyup harçla bağlayarak yapılmış,
2.Tahta ve kütüklerle, bindirme yoluyla çivi kullanmadan örülmüş,masif

Yonga levha
Özel makinelerle elde edilen odun yongalarının sentetik reçine tutkallarıyla ısı ve basınç altında yapıştırılması ve biçimlendirilmesi yoluyla yapılan suni tahta levha,sunta

Yorulma
Önemli bir oranda hareketli yüklerin etkisi altında yapı öğelerini, değişken kuvvetlerin,yani ters yönlü gerilmelerin etkisi altında bulunurlar. Bu durumun doğal hangi bir kesitine ait bir noktanın min-max gerilme gibi iki sınır arasında değişken bir gerilme etkisi altında kalmasına yorulma denir

Yönlendirme
Bir binanın yada yolun, güneşin yükselişine göre planlanması. Binaların yönlendirilmesi bakımından kuzey yarıkürede güney, güney yarıkürede ise kuzey en elverişli yönlerdir

Ytong
Kum.kireç çimento su ve alüminyum tozunun karışımının belli işlemlerden geçirilmesiyle üretilen bir çeşit gazbeton

Yumru
Bir ahşap süpürgelikle döşeme arsındaki çizgiyi örtmek üzere yerleştirilen,dörtte bir yuvarlak çıta,süpürgelik çıtası

Yüklenici
Bir işi,yapının bir bölümünü yada tümünü yapmayı belli koşullarla üstüne alan kimse,müteahhit

Yüklük
Evlerde, odanın bir yanında şilte,yorgan gibi şeyler koymaya yarar yerli dolap

Yüzer tavan
Darbe ve hava seslerini azaltmak üzere, üst döşemeden kopuk olarak yapılan asma tavan

Yüzeysel temel
Çok az kazılmış zemine oturtulan temel, sığ temel

Z
[Yukarı]

Zati yük
Taşıyıcı bir yapı parçasının kendi ağırlığı

Zemin emniyet gerilmesi
Bir zeminin birim alanının güvenlikle taşıya bileceği yük

Zemin mekaniği
Zeminin yapısını,sınıflandırılmasını,direncini,yer katmanları arsındaki su akışını,bunların içindeki etken ve edilgen yer basınçlarını inceleyen bilim kolu